Wat zijn - beleidsmatig gezien - de belangrijkste highlights van het volgende jaar? Hieronder staat in het kort, per programma, een samenvatting. Uitgebreidere informatie vindt u in het programmaplan.
Ruimte en water
Ruimte
- De Provinciale Omgevingsvisie ‘Dit wordt Groningen’ vormt het kader voor de ruimtelijke keuzes die de komende jaren worden gemaakt. In samenwerking met gemeenten, waterschappen, het Rijk en andere partners wordt gewerkt aan oplossingen die recht doen aan regionale belangen én bijdragen aan nationale opgaven. Groningen ziet daarnaast ook kansen in de samenwerking met defensie om onze regio toekomstbestendig maken en de brede welvaart verhogen, terwijl we tegelijkertijd ons steentje bijdragen aan de nationale veiligheid en weerbaarheid.
- Het helpen realiseren van deze opgaven is een deel van onze taak. Het uitgangspunt ‘ruimtelijke kwaliteit als basis’, één van de drie uitgangspunten in de provinciale Omgevingsvisie, is hierbij leidend. Daarmee dragen we actief bij aan een kwalitatief hoogwaardige leefomgeving voor onze inwoners. Ruimtelijke kwaliteit is van belang voor de leefomgeving van Groningers en de leefbaarheid van Groningen.
- Via het beleidsprogramma Ruimtelijke Kwaliteit en Landschap en de Uitvoeringsagenda Mooi Groningen, die naar verwachting in het eerste kwartaal van 2027 worden vastgesteld, werken wij samen met onze partners aan projecten en instrumenten om de ruimtelijke kwaliteit te versterken en de identiteit van onze provincie te behouden. Grote ruimtelijke vraagstukken en gebiedsopgaven pakken wij met ontwerpkracht integraal aan. Hiermee komen wij tot de juiste afwegingen die bijdragen aan onze doelen en brede welvaart.
- De Wet versterking regie volkshuisvesting is in 2026 van kracht geworden. Via het provinciale Programma Volkshuisvesting en de Omgevingsverordening voert de provincie regie op de volkshuisvesting, binnen de kaders van de Provinciale Omgevingsvisie.
Water
- Groningen wil klaar zijn voor de toekomst. Een provincie die beter bestand is tegen hitte, droogte en hevige regenval. We voeren maatregelen uit, zoals het vergroenen van schoolpleinen en bedrijventerreinen. Daarnaast werken we aan bewustwording, bijvoorbeeld via subsidies en acties voor waterbesparing.
- De waterschappen onderhouden de waterkeringen zodat ze aan de veiligheidsnormen voldoen en toetsen het watersysteem aan de normen voor wateroverlast. Daarnaast voeren ze de laatste Droge Voeten-maatregelen uit, waaronder de aanleg van waterberging in het Zuidelijk Westerkwartier.
- Mede vanwege de verwachte zeespiegelstijging ontwikkelen we een perspectief voor een multifunctionele toekomstbestendige kustzone: de meegroeiende kust. Hierbij wordt waterveiligheid gecombineerd met functies als natuur, recreatie, toerisme en natuur.
- We zijn verantwoordelijk voor een schoon water. Uiterlijk in 2027 moeten we (Rijk en regio) deze Europese doelen halen die zijn gesteld in de Kaderrichtlijn Water (KRW). In 2027 voeren we binnen de KRW-impuls extra maatregelen uit, die we op 17 maart 2026 hebben vastgesteld. Dankzij monitoring van het waterschap zien we onder andere bedreigingen van nieuwe verontreinigende stoffen zoals microplastics, medicijnresten en zeer zorgwekkende stoffen (ZZS) op ons afkomen. Schoon en veilig water is ook van belang voor zwemwater. Jaarlijkse wijst de provincie de zwemwateren aan en zijn we hierbij verantwoordelijk voor de fysieke veiligheid en waterkwaliteit.
- Zoetwater wordt steeds schaarser. Voor zoetwater is de provincie grotendeels afhankelijk van water uit het IJsselmeer. Onze inzet hierbij is een eerlijke verdeling en een vergroting van de beschikbaarheid van water in IJsselmeer zelf, het beperken van de watervraag in de regio en het vasthouden van water in de bodem in de provincie.
- Schoon en voldoende drinkwater is van groot belang. Voor de toekomstige drinkwatervoorziening hebben we Aanvullende Strategische Voorraden (ASV) nodig waar mogelijk in toekomst grondwater gewonnen kan worden. Het is de bedoeling dat de ASV's opgenomen worden in de Provinciale Omgevingsverordening in 2027. We stimuleren dat in de industrie en de landbouw gebruik gemaakt wordt van oppervlaktewater in plaats van drinkwater.
- Er wordt nu gewerkt aan een geactualiseerde versie voor de periode 2028-2033, deze wordt in 2027 definitief vastgesteld. Dit is een verplicht instrument vanuit de Omgevingswet, waarin we beschrijven op welke wijze we de komende jaren wateropgaven invullen en (laten) uitvoeren op het gebied van onder andere zoetwaterbeschikbaarheid, waterkwaliteit, drinkwater en waterveiligheid.
Milieu en energie
Milieu
- Een aantrekkelijke provincie is een gezonde, schone en veilige omgeving met als doel brede welvaart voor alle Groningers. Schone lucht, bodem en drinkwater en het beperken van milieuhinder staan centraal. We koppelen milieu- en gezondheidsdoelen aan andere grote transities, zoals de energietransitie en de vergroening van de chemie. Hierbij bieden we ruimte aan koplopers in onder meer de waterstof- en circulaire economie, waarbij het van belang is om aan de voorkant belangen en risico’s zorgvuldig af te wegen.
- We vergroten ons inzicht in de stapeling van milieubelasting om als het nodig is maatregelen te kunnen nemen.
- Bij ruimtelijke en economische ontwikkelingen houden we rekening met de beschikbare milieugebruiksruimte, zodat een gezonde en veilige leefomgeving behouden blijft. Naast wettelijke normen hanteren we ambitieuze milieudoelen en stellen we waar nodig strenge eisen aan grote industriële bedrijven.
- Om gezondheidseffecten voor inwoners te voorkomen en te verminderen, richten we ons in het bijzonder op geuroverlast van bedrijven, geluid van wegverkeer en luchtverontreiniging. Ook zetten we ons in voor het behoud en waar mogelijk versterken van duisternis en willen de donkerste provincie van Nederland worden.
Herstel en perspectief
- In 2025 is de Agenda voor Herstel opgesteld en ondertekend door Rijk en regio. In 2027 werken we verder aan deze betere samenwerking tussen de overheden, zodat inwoners merkbaar verbetering ervaren. Met het Agro-, Mkb- en Erfgoedprogramma helpen we inwoners en (agrarisch) ondernemers in onze provincie met persoonlijke en onafhankelijke begeleiding en subsidies. Zo kunnen zij schadeherstel, versterking en verduurzaming combineren met de ontwikkeling van hun bedrijf, erf of toekomstplannen.
- In 2027 werken we ook verder aan de ambities van de isolatieaanpak, waarbij het voornemen is het programmabureau te positioneren bij de provincie.
- In 2026 is de Gemeenschappelijke Regeling (GR) voor de Economische Agenda van kracht geworden en in 2027 werken we aan de integratie van de Sociale Agenda in deze GR.
- De provincie is binnen Nationaal Programma Groningen verantwoordelijk voor het provinciaal programmaplan, dat gaat over bovenlokale thema's. Hierin worden stevige investeringen gedaan in onder andere energie, gezondheid, landelijk gebied, arbeidsmarkt en onderwijs en de vrijetijdseconomie in Groningen.
- Ook in 2027 werken we aan de monitoring en reactie op de voortgang van de uitvoering van de maatregelen. Daarnaast presenteren we ontwikkelingen en mogelijkheden op het gebied van herstel en perspectief aan inwoners, pers en publiek vanuit het herkenbare label van Nij Begun.
Energie
- De energietransitie moet er vooral aan bijdragen dat Groningen een fijne plek is én blijft om te wonen en te werken.
- In 2027 gaan we werken aan de uitvoering van het Programma Energie. In het Programma Energie werken we aan vier doelen voor 2035: maximale energiebesparing; een brede, toekomstbestendige energiemix; een betrouwbaar en flexibel energiesysteem; en de overgang naar een aardgasvrije gebouwde omgeving. Dit, zodat we ook in de toekomst een goed werkend energiesysteem hebben voor bewoners en bedrijven.
Platteland en natuur
Natuur en landschap
- Het landelijk gebied staat in de belangstelling. We zien in Groningen enkele grote opgaven zoals het verdienvermogen van de landbouwsector, veenoxidatie en bodemdaling, de Kaderrichtlijn Water (KRW), de invoering van het 8e Actieprogramma Nitraatrichtlijn, Natuurherstelplan en de biodiversiteit. In het komende jaar zullen we de gemaakte plannen moeten omzetten in kansrijke projecten en starten met de uitvoering daarvan.
- Voor 2027 zetten wij € 1,7 miljoen in voor cofinanciering van proces- en uitvoeringskosten binnen de gebiedsgerichte aanpak. Deze middelen worden ingezet voor onder andere Liefstinghsbroek, het Gorecht, de beken op zandgronden, de Gebiedsofferte en de uitvoering van de GBDA-opgaven in Groningen.
- De inzet in het Lage Midden van Groningen (het gebied rondom/nabij Duurswold) bepalen wij nader op basis van de resultaten van de waterstudie. Daarnaast zetten wij het huidige multidisciplinaire gebiedsteam voort. Daarmee behouden wij de capaciteit om kansen in de gebieden te benutten, gebiedsprocessen te ondersteunen en beschikbare rijksmiddelen optimaal aan te trekken en in te zetten.
- Het Programma Natuur waaraan wij samen met het Rijk en andere provincies werken, heeft als doel het herstellen en versterken van stikstofgevoelige natuur zodat er weer een robuust en veerkrachtig systeem ontstaat. In de tweede fase van het Uitvoeringsprogramma Natuur 2024-2030 wordt in Groningen gewerkt aan Natura2000-gebieden en aan leefgebieden in het Natuurnetwerk Nederland (NNN).
- In 2027 werken wij aan diverse projecten in het landelijk gebied, het afronden van het huidige Natuurnetwerk Nederland (NNN), het uitvoeren van programma Bos en Hout, (agrarisch) natuurbeheer en landschapsmaatregelen.
Landbouw
- Met het Beleidsprogramma Landbouw Groningen 2025-2029 ‘Naar een Perspectiefvolle Landbouw’ geven wij invulling aan onze rol, richting en aanpak voor een toekomstbestendige landbouw in Groningen. De uitvoering vindt plaats langs drie ontwikkelroutes: hoogwaardige producten en diensten, duurzame landbouwpraktijken en samenwerking.
- In 2027 ligt de nadruk op de uitvoering van de subsidieregeling Landbouwexperimenten, de verdere ontwikkeling van gebiedsgerichte doelsturingspilots, nieuwe openstellingen binnen het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) en de versterking van regionale en korte ketens via onder meer Oogst van Groningen en Fascinating. Daarnaast zetten wij rijksmiddelen in voor innovatieve projecten die bijdragen aan de verduurzaming van de landbouw in Noord-Nederland en bouwen wij voort op de resultaten van de Regio Deal Natuurinclusieve Landbouw.
- Samen met onze partners binnen de AgroAgenda Noord-Nederland en de Agenda voor de Veenkoloniën geven wij verder uitvoering aan respectievelijk het Noord-Nederlands Landbouwpact en het Gebiedsprogramma Veenkoloniën.
Bereikbaarheid
Mobiliteit
- In 2027 werken wij aan het opstellen van een volgend Uitvoeringsprogramma Mobiliteit voor de jaren 2028 tot en met 2032. Hierbij zullen wij uw Staten vragen een besluit te nemen.
- Voor de periode 2028-2032 zien wij grote financiële uitdagingen als gevolg van majeure opgaven die de draagkracht van het Regionaal Mobiliteitsfonds te boven gaan. Dan gaat het bijvoorbeeld om de instandhouding van de treinconcessie in de periode 2035-2050 en om instandhouding en beschikbaarheid van onze eigen infrastructuur, specifiek gaat het om provinciale wegen en bruggen en sluizen. Ook zijn er grote ontwikkelingen als de Nedersaksenlijn en de westelijke ringweg.
- Het Rijk werkt aan een herprioritering van het Mobiliteitsfonds en Deltafonds. De gevolgen hiervan voor de provincie Groningen, beschikbare middelen en projectprioritering zijn op dit moment nog onzeker.
- Wij zien daarnaast een toenemende opgave op het gebied van vervanging en renovatie van kunstwerken en het klimaatbestendig maken van onze infrastructuur. Deze opgaven vragen om investeringsruimte en structurele en incidentele middelen en zullen worden betrokken bij het opstellen van het Uitvoeringsprogramma Mobiliteit 2028-2032.
- Om de gevolgen van deze ontwikkelingen inzichtelijk te maken werken wij toe naar scenario's waarin opgaven, wettelijke taken, ambities en beschikbare middelen in samenhang worden beschouwd. Hiermee ontstaat inzicht in mogelijke inhoudelijke en financiële keuzes voor het mobiliteitsbeleid in de komende jaren.
Economie
Economie en werkgelegenheid
- Het Programma en Uitvoeringsprogramma Economie 2026-2029 geeft invulling aan de maatschappelijke doelen van de Economische Visie 2035 te weten het versterken verdienvermogen van de Groninger economie, een circulaire economie waarin de waarde van producten, materialen en hulpbronnen zo lang mogelijk in stand blijft, en een toekomstbestendige arbeidsmarkt en een sterk vestigingsklimaat.
- Nationaal Programma Groningen draagt voor het onderdeel Economie bij aan een sterke economische basis voor Groningen door investeringen in brede welvaart, innovatie, kennisontwikkeling en toekomstbestendige werkgelegenheid.
- Vanuit de Economische Agenda Nij Begun wordt geïnvesteerd in economische structuurversterking, arbeidsmarktontwikkeling, ondernemerschap, innovatie en het creëren van nieuwe verdienkansen voor inwoners en bedrijven.
Vrijetijdseconomie
- Een sterke vrijetijdseconomie is een belangrijke motor voor brede welvaart. Door economie, welzijn en leefomgeving in samenhang te ontwikkelen, ontstaat een aantrekkelijk vestigingsklimaat waar mensen graag wonen, werken, ondernemen en recreëren.
- Om de kansen voor onze inwoners, ons erfgoed, ons landschap en onze regionale trots optimaal te benutten, versterken we de vrijetijdseconomie verder. Het Ontwikkelprogramma Ruimte voor Vrijetijd, onderdeel van het provinciale programma NPG, biedt hiervoor een belangrijke kans. De provincie neemt de regie en geeft samen met gemeenten, partners zoals Groningen & Partners, Economic Board Groningen en Routebureau Groningen, en ondernemers uit de vrijetijdssector een gerichte impuls aan de sector. Met middelen uit de Economische Agenda voor Groningen en Noord-Drenthe (Nij Begun) kunnen we deze impuls verder vergroten. Binnen het provinciale beleidsveld en het Ontwikkelprogramma werken we nauw samen om de uitdagingen aan te pakken en een sterke, toekomstbestendige vrijetijdseconomie te realiseren.
Public affairs en strategisch relatiemanagement
- Samen met partners, nemen wij actief deel aan internationale en grensoverstijgende netwerken, zoals de North Sea Commission, grensoverschrijdende samenwerking (GROS) en het Huis van de Nederlandse Provincies (HNP) in Brussel.
- De prioriteiten zijn vastgelegd in de Internationale Agenda Provincie Groningen 2025-2030, waarin ook de Europese prioriteiten voor de periode 2024-2029 zijn meegenomen.
Cultuur en maatschappij
Cultuur
- Cultuur maakt Groningen sterker. Het verbindt mensen, zorgt voor welzijn en geeft ruimte aan nieuwe ideeën. Het draagt bij aan banen en trekt bezoekers en maakt onze provincie een fijne plek om te wonen en werken. Daarom zorgen we dat cultuur voor iedereen toegankelijk is en ondersteunen we makers, erfgoed en creatieve ontwikkeling in de provincie.
- De regioregisseur gaat in samenwerking met de kunstencentra een provinciebrede beweging op gang brengen waarin inwoners verhalen uit hun regio ophalen en vertalen naar artistieke presentaties. Hiermee beogen we de lokale culturele infrastructuur duurzaam te versterken, inwoners en hun verhalen aan deze instellingen te verbinden en zo cultuur laagdrempelig toegankelijk te maken in de gehele provincie.
Erfgoed, Ruimtelijke kwaliteit en Landschap (ERL)
- In 2027 voeren we het geactualiseerde Erfgoedprogramma (voor het aardbevingsgebied) uit. De nadruk ligt op Ruimtelijke kwaliteit en Landschap (onder andere via het beleidsprogramma Ruimtelijke kwaliteit en Landschap en de uitvoeringsagenda Mooi Groningen) en op het verder uitrollen van het Erfgoedprogramma over de rest van de provincie.
- We gaan verder met het ondersteunen van gemeenten in het goed kunnen uitvoeren van hun (wettelijke) taken op het gebied van Erfgoed, Ruimtelijke kwaliteit en Landschap.
- Het jaar 2027 is het laatste jaar van het lopende ERL-programma. In 2027 zullen we (mede op basis van de eindevaluatie) bepalen of en hoe wij de extra inzet op Erfgoed, Ruimtelijke kwaliteit en Landschap inhoudelijk en financieel voortzetten.
Maatschappij en Versterking leefbaarheid
- We blijven streven naar een actieve en gezonde samenleving waarin bewegen vanzelfsprekend is, ongeacht leeftijd, achtergrond of fysieke capaciteiten. We geven een vervolg aan het Gronings Provinciaal Beweegakkoord, dat door meer dan vijftig organisaties is ondertekend. De provinciale rol is aanvullend op die van gemeenten via bijvoorbeeld subsidies voor concrete projecten. Daarmee brengen we jeugd, ouderen en mensen met een beperking in beweging.
- In 2027 voeren we de Wet versterking regie volkshuisvesting uit. Onderdeel daarvan is dat Rijk, gemeenten en provincies een volkshuisvestigingsprogramma opstellen. De provincie stelt dit programma in 2027 vast. We richten ons daarnaast op de bestaande woningvoorraad. Via de subsidieregeling herstructurering werken we met gemeenten aan het toevoegen van woningen binnen bestaand bebouwd gebied. Daar ligt nog veel ruimte voor nieuwe woningen. Herstructurering dient hierbij als hefboom voor nieuwbouw. We werken aan een Agenda voor Herstructurering. Hiermee willen we aandacht van het Rijk vragen voor de herstructureringsopgave, want aanvullende middelen en passende regelingen van het Rijk zijn hard nodig.
- Verder werken we aan het beschikbaar stellen van ambtelijke capaciteit voor woningbouwprojecten. Het Rijk heeft een subsidieregeling aangekondigd om de uitvoeringskracht bij gemeenten te vergroten. Provincies krijgen een rol in het opzetten van een provinciale expertpool, de uitwerking hiervan gebeurt samen met gemeenten en het Rijk.
- In 2023 zijn in Groningen de eerste woondeals gesloten tussen Rijk en gemeenten. In 2027 volgt een herijkte woondeal met een looptijd van tien jaar. Hierin staan afspraken over woningbouwprogrammering en een gezamenlijke agenda om knelpunten in de volkshuisvesting aan te pakken. De provincie richt zich op een woningbouwprogrammering die aansluit bij de behoefte van inwoners en rekening houdt met ruimtelijke kwaliteit.
Openbaar bestuur
- Op 17 maart 2027 vinden de Provinciale Statenverkiezingen plaats. De provincie investeert, net als in aanloop naar eerdere Statenverkiezingen, in bevordering van de opkomst.